Amerikada Finans ve Kredi skoru

[Abi]

Amerikada Finans ve Kredi

Amerikaya geldikten sonra sosyal guvenlik numarasi
almaniz sizin bir birey olarak taninmanizi saglayacaktir.
Fakat bu aslinda sizin normal olarak finansal
kaynaklardan yaralanabileceginiz anlamina gelmez.

Amerikaya ilk adim attiginiz andan itibaren sizin de bir
kredi skorunuz olacak. Bu skor 350 ile 850 arasinda
degismekte olup, normal bir Amerikalinin 680 civaridir.
Finansal kaynaklardan yararlanmak, ornegin bankadan
kredi almak veya bir evi daha dusuk odeme planiyla
satin alabilmek icin yuksek kredi notuna sahip
olmalisiniz. Bu nedenle biran once kredi gecmisi
olusturmaniz gerekmektedir. Iyi kredi gecmisi
ancak Amerikan bankalarindan veya kuruluslarindan
alinan kredilerin odenme duzenine gore olusur.

Kredi gecmisi olusturabilmek icin ilk olarak bir bankaya basvurup secure credit card
alabilirsiniz. Boylelikle bankaya yatirdiginiz miktar kadar limiti olan kredi kartina sahip
olursunuz. Bu da sizin yaklasik 7 ay sonra kredi gecmisinizi olusmasina yardimci olur.
Kredi gecmisinizde isvereniniz, adresiniz, sosyal ve adli kayitlar 72 aya kadar
tutulur.

Amerikada sizin bilgilerinizi kullanarak sizin yerinize kredi alip kullanilmasi -identity teft-
cok yaygindir. Kredi gecmisiniz olustuktan sonra, bir de puaniniz 550 den yukari ise
size kredi teklifleri gelecektir, kullanmadiginiz bu tekliflerin belgelerini imha
edemezseniz baskalari calip kullanilabilir.

Kutuphaler gibi bircok kisinin kullandigi bilgisayarlardan asla secure sitelere
girmeyiniz. Kredi karti, sosyal guvenlik numarasi ve kisisel bilgilerinizi
koruyunuz. Ama koruyamadiniz diyelim, kredi kartiniz calindi ve kullanildi, siz aylar
sonra ogrendiniz, hemen korkmayin, dogrudan emniyet mudurlugune gidip
durumu anlatirsaniz sizin icin bir rapor duzenleyeceklerdir. Buradan aldiginiz yaziyi
bankaniza ve kredi kuruluslarina gonderirseniz bu borctan kurtulabilirsiniz. Dikkatli
olun, ev arkadasiniza bile guvenmeyin.

Turkiyeden getirdiginiz kredi kartlarini cok gerekmedikce yaninizda tasimayin,
calinirsa ve kullanilirsa o zaman butun parayi odemek zorunda kalabilirsiniz. Eger
kullanmiyorsaniz bankayi arayip kartinizi islemlere kapattirmaniz sizin icin en iyisi
olacaktir.

"IDENTITY THEFT" NEDIR

Kisa cevabi "suctur". "identity fraud" olarak da
bilinen bu suc, birinin baskasina ait kisisel bilgileri
kullanarak kendine menfaat saglayacak sekilde
kullanmasidir. Herne kadar sizin parmak iziniz taklit
edilemezse de, sizin sosyal guvenlik numaraniz,
banka hesap numaraniz, kredi karti hesap
numaraniz, telefon calling card numaraniz gibi
bilgiler yanlis kisilerin ellerine gecerse kendi
menfaatlari icin kullanabilirler. Ozellikle Amerika
Birlesik Devletleri ve Kanada basta olmak uzere,
bircok insan hergun karakola basvurarak kendi
adina birisinin hesap actirip para cektigini
bildirmektedir. Hatta daha kotusu ba zen sizin
kimliginizi kullanarak baska suclar da
isleyebiliyorlar. Bircok durumda "Kimligi Calinan"
kisiler sorumlu olmadiklari bu paralari odemek
zorunda kaliyor, hatta toplum icindeki itibarlarini da
kaybedebiliyorlar.
Bir ornek verecek olursak, bir durumda birinin kimligini kullanarak $100.000 kredi
kullanmanin yaninda "kimlik calan kisi" ev satin almis, araba ve silah satin almis
sahte kimlik ile. Kimligi calinan kisinin adini temizlemesi ve kredi gecmisini
duzelmtesi 4 yil ve 15 bin dolara mal olmus. Icine dustugu manevi sorunlari da siz
dusunun. 1998 de meydana gelen bu olaydan once "identity theft" federal suc
degildi, bu olaydan sonra Birlesik Devletler Kongresi federal olduguna dair
kanunu cikardi.


Nasil kimlik bilgileriniz calinir?

Genelde bircok kisi evine "collection agency" den
bir telefon veya mektup gelmesi ile ogrenir. Bircok
kisi bu suclularin nasil evine bile girmeden bu
bilgilere ulastigina inanamaz. Ozellikle halka acik
yerlerde yaptiginiz telefon konusmalarindan,
Kutuphanelerde girdiginiz internet
sayfalarindan, evinize gelen mektuplarin
calinmasindan, kartinizi kullandiginiz bir
isyerinden, cope attiginiz belgelerden,
bu kisiler size ait butun onemli kimlik bilgilerine
sahip olabilirler. Ozellikle size gelen "pre
approved" kredi tekliflerini cok iyi bir sekilde
imha etmelisiniz, bunlari ele geciren kisiler kolaylikla sizin teklifinizi
kullanarak sizin adiniza hesabinizdan para cekebilir. Herne kadar bircok kredi
sirketi kredi teklifini aktif etmek icin sizin kendi telefonunuzdan aramanizi mecbur
biraksa da, kimlik hirsizlarinin onemli bir oraninin magdurun yakini, oda
arkadasi veya yakin komsusu oldugunu dusunursek sizin telefonunuza da
ulasma imkaninin ne kadar fazla oldugunu tahmin edersiniz. Ayrica, sizin
adresinize gelmesi beklenen sahte acilmis krediler kolaylikla baska adreslere
yonlendirilebilir.

Son yillarda internetten kimlik bilgilerinin calinmasi oldukca artti. Banka kimlikleriniz
ve sifreleriniz, siz farkinda olmadan actiginiz "spam" email lerle elde edilebilir.
Son zamanlarda ozellikle, size hic duymadiginiz bankalardan gelen "please
confirm your personal info" veya yine hic bilmediginiz bir bankadan "your
account is in danger please respond immediately" gibi sahte emailler ile sizin
kimlik bilgilerinizi yazacaginiz bir internet sitesine yonlendirilirsiniz, ve orada
kendiniz bilgilerinizi onlara vermis olursunuz. Son gunlerde hepimizin kullandigi
ebay, amazon veya paypal gibi sirketleri adi kullanilarak, hesabiniz tehlikede
lutfen biran once su kimlik bilgilerinizi gonderin yoksa hesabiniz kapatilacak gibi
sahte emailler ile kimligini kaptiran bircok kisiyi haberlerde gormussunuzdur.



Nasil korunabilirsiniz?

Korunmanin bircok yollar var. Ilk olarak
onlem almalisiniz, yani onemli bilgileri
tasiyan belgeleri "schredder" veya
baska birsey kullanarak okunamayacak
sekilde imha etmelisiniz. Halka
acik yerlerdeki telefon konusmalarinzda,
MSN de yazisirken ve Guvenli olmayan
yerlerde internete girerken kimlik
bilgilerinizi hic kullanmayiniz.
Banka hesaplariniza kesinlikle kutuphanedeki
bilgisayarlardan veya baskasina ait bilgisayarlardan girmeyiniz. Internetten
banka hesaplariniz icin sadece guvenli olduguna emin oldugunuz bir veya
iki yerden giriniz. Oyle her isteyen sirkete kimlik bilgilerinizi birakmayiniz, gecen
sene bir buyuk sirketin 100 bine yakin musterisinin kimlik bilgileri calindi. Eger
kredi puaniniz yuksekse bircok hirsizin gozune batarsiniz ve hic akliniza
gelmeyecek sekilde sizin bilgileriniz calinabilir, bu durumda diger bir onlem de,
kredi gecmisinizi surekli kontrol etmektir. herkesin yilda bir defa bedavaya
Equifax, Experian ve Transunion gibi kredi gecmisinizi tutan sirketlerden yasal
olarak kredi gecmisinizi ogrenme imkaniniz var. Herne kadar bu uc sirket sizin
hakkinizda ayni bilgilere sahip olmasa da ucunden birden bir rapor alip gecmisinizi
kontrol etmelisiniz. Bircok sirketten veya bankaniz araciligi ile kredi gecmisinizi
ogrenebilirsiniz $10-$20 dolar fiyata. Ayrica
http://www.freeannualcreditreport.com da bu bedava hakkinizi kullanabilirsiniz, eger
raporunuzda garip birsey gorurseniz o zaman oradaki secenekleri kullanarak bu
durumu bildirebilirsiniz. Ayrica Providian Bank gibi bazi bankalar musterilerine
bedava kredi gecmisi saglamaktadir, surekli olarak takip edebilirsiniz.



Kimliginiz calindi ve kullanildiysa ne yapmalisiniz?

Peki butun bu onlemlere ragmen bir gun bir
telefon aldiniz, bir bankadan veya collection
agency'den birisi sizin bir miktar borcunuz
oldugunu ve hemen odemenizi istedi. Siz de
hic bir fikriniz bile olmayan bu borcu
odemeyeceksiniz herhalde, ilk yapacaginiz
emniyet mudurlugune gidip oradaki "identity
theft" masasina durumu belgeler ile birlikte
anlatacaksiniz, orada bir "investigation" acacaklar durum ile ilgili, bir dava
numarasi da verecekler, sonra bu raporu alip sizi arayan kisiye mektup ile
veya fax ile gonderip bu borcun size ait olmadigi
ve hakkinizdaki borc islemlerinin durdurulmasini isteyeceksiniz, ayrica
Equifax, Experian ve Transunion, gibi sirketlere de bir dilekce ile
belgelerinizi gonderirseniz kredi gecmisinizden de bu bilgiler
silinecektir, Fakat bu islem cok uzun zaman almaktadir, zaten kredi gecmisiniz ve
puaniniz bu olaydan dolayi tabana vurmustur, tekrar iyi kredi notuna sahip
olmaniz en az alti ay surecektir. Ama genelde hicbirsey odemezsiniz. Onun
icin dikkatli olun, onlem alin, ve surekli kredi gecmisinizi kontrol edin lutfen.

Ayrica, kimliginiz bir kez calindiktan sonra, kredi gecmisi sirketleri sizin
hesaplariniza ozel olarak inceleyecektir, herhangi bir hesap acilimi veya kredi
kullanimi durumunda sizi arayip dogrulamanizi isteyecekler, bu da iyi birsey.

Bir de Turkiye Bankalarinda almis oldugunuz kredi kartlari var, lutfen
kullanmiyorsaniz bankayi arayip ya iptal ettirin, yada islemleri dondurun, eger
calinirsa ve kullanilirsa o zaman butun parayi odemek zorunda kalirsiniz.

Kredi gecmisinizi tutan sirketlerin telefon numaralari

Equifax at 1-888-766-0008
Experian at 1-888-397-3742
TransUnion at 1-800-680-7289
Bilgi Sayfalari Gorusleri

Credi scorunu yukseltmek istiyorsaniz, hakkiniz olan senede 1 defaligina
mahsus Equifax, Experian, ve TransUnion dan raporlarinizi alip, olumsuz olan
raporlari Dispute (red etmek) edebilirsiniz. Dispute ettikten 30 gun icinde eger
karsi taraftan bir cevap gelmezse (ki genelde gelmiyor), credit raporunuzdaki
olumsuz kisimlar otomatik olarak silinir. Sirketlerin surekli sizin credit inize
bakmasina izin vermeyin, bu skorunuzdan 1 ila 3 puan alir. Bahadir Vardar